Dossier: Regionale verhoudingen van Israel

Syrië

Sinds de stichting van de staat Israel hebben Syrië en de Joodse staat een constante staat van oorlog gekend. De landen hebben drie grote oorlogen gevochten en Israel wordt nog altijd niet door Syrië erkend.

Toen de staat Israel in 1948 haar onafhankelijkheid uitriep, was Syrië een van de Arabische landen die de piepjonge staat [link tijdlijn] binnenviel.

Na afloop van deze oorlog werd in 1949 een wapenstilstand getekend, maar van een erkenning van de Joodse staat was geen sprake. Ondanks het staakt-het-vuren was regelmatig sprake van spanningen op de wapenstilstandslijn. Vanaf de strategisch hoog gelegen Golanhoogten vuurde Syrische artillerie regelmatig barrages af op de lagergelegen Israelische boeren. Infiltraties door Palestijnse militanten werden door Syrië gedoogd en soms zelfs actief gesteund.

In 1967 veroverde Israel tijdens de Zesdaagse Oorlog de Golanhoogten en nam het daarmee dit belangrijke strategische voordeel van het Syrische leger weg. Met de inname van de Golan kwam de Syrische hoofdstad Damascus op een afstand van slechts 35 kilometer van het Israelische grens te liggen, en de heuvels gaven meer mogelijkheden voor het plaatsen van afluisterapparatuur. Met controle over de Golan kreeg Israel daarnaast ook de waterbron voor de Jordaanrivier in handen. 

Zes jaar later trachtte Syrië in een met Egypte gecoördineerde aanval alsnog van Israel te winnen. Uiteindelijk bleef de Golan echter in Israelische handen.

In 1974 tekenden Israel en Syrië een troepenterugtrekkingsakkoord. Een VN-observatiemacht ziet toe op de naleving van dit akkoord. Sindsdien kende het grensgebied rust, tot de burgeroorlog in Syrië begon.

Instabiliteit door burgeroorlog

Als gevolg van de burgeroorlog verloor het Syrische regime vele stukken territorium aan verschillende rebellengroepen, zo ook in het zuiden aan de grens met de Golan. Tijdens gevechten in dit gebied kwam weleens kogels en mortiergranaten aan de Israelische zijde van de wapenstilstandslijn terecht. In sommige gevallen ging het om verdwaalde projectielen, in andere gevallen wordt vanuit gegaan dat bewust richting Israelische posities werd geschoten om een reactie uit te lokken.

Het Israelische leger voerde ten aanzien van deze schermutselingen een zero-tolerance beleid, en reageerde steevast met het bestoken van posities van het Syrische regeringsleger.

Inmiddels is het zuiden van Syrië weer vrijwel geheel in handen van het regeringsleger. De VN-observatiemacht vervult haar taken weer aan de demarcatielijn

In 1981 annexeerde Israel de Golan. Deze annexatie wordt echter niet door de internationale gemeenschap erkend en de Golan wordt dan door de intenationale gemeenschap ook als bezet gebied beschouwd.

Iraanse invloed

Het Syrische regime weet zich in de burgeroorlog gesteund door Iran en diens proxy Hezbollah. De Iraanse Revolutionaire Garde en meerdere door Iran gesteunde milities hebben een belangrijke rol gespeeld in het op de troon houden van president Assad.

In ruil voor deze steun streeft de Iraanse Revolutionaire Garde naar een permanente vestiging in Syrië. Zo wil de Islamitische Republiek een strategische corridor bewerkstelligen die via Irak, Syrië en Libanon Iran toegang geeft tot de Middellandse Zee.

Via deze corridor versterkt Iran niet alleen haar eigen aanwezigheid, maar verleent het ook steun aan haar proxies. Zo ontvangt de Libanese terreurorganisatie Hezbollah geavanceerde wapens van Teheran. Deze wapentransporten worden regelmatig door de Israelische luchtmacht onderschept uit angst voor het steeds sterker worden van de uitgesproken Israel-vijandige Hezbollah. Om het risico op Israelische aanvallen te vermijden, worden tegenwoordig ook raketten geproduceerd in lokale wapenfabrieken in Libanon.

Niet alleen wapentransporten zijn door de Israelische luchtmacht getroffen. Onderzoekscentra – waar naar verluidt aan chemische wapens werd gewerkt, wapenopslagplaatsen en vliegvelden zijn bestookt. Ook is sprake geweest van vergeldingsaanvallen in antwoord op Iraanse provocaties vanuit Syrië.

In februari 2019 infiltreerde een Iraanse drone het Israelische luchtruim. Deze werd door een AH-64 Apache-helikopter van de IAF neergehaald. De Israelische luchtmacht reageren met het bombarderen van Iraanse posities in Syrië. Dit leidde tot een reeks heen en weer reacties. Door analisten wordt geschat dat daarbij de helft van de toenmalige Syrische luchtdoelbatterijen is vernietigd.

Nucleaire ambities

In 2007 voerde de Israelische luchtmacht een bombardement uit in Syrië op wat later een geheime nucleaire installatie bleek te zijn. Naar verluidt trachtte het Assad-regime met hulp van Noord-Korea en Iran in het bezit van een atoomwapen te komen.

Uitdagingen voor vrede

Vanaf de jaren tachtig werd door verschillende staten meerdere keren bemiddeld tussen Israel en Syrië om tot een vredesakkoord te komen. Het belangrijkste onderwerp bij deze onderhandelingen was en is de Golanhoogten. De laatste serieuze gesprekken vonden in 2008 plaats, toen Turkije tussen de twee partijen bemiddelde.

Met het regeringsleger weer in controle van het grensgebied met de door Israel bezette Golan is de situatie aan de grens weer stabiel. Tegelijkertijd groeit het gevaar van de aanwezigheid van Iran en haar proxies. Daarnaast is het Syrische leger de afgelopen jaren meerdere keren een slag toegebracht door Israel, wat de vijandigheid heeft vergroot.

CIDI-standpunten

Syrië en Israel moeten aangemoedigd worden om samen tot een duurzame vredesovereenkomst te komen. De uiteindelijke status van de Golan moet in overleg tussen de partijen worde bepaald.

De Iraanse fortificering in Syrië is ontoelaatbaar. De Islamitische Republiek is de grootste destabiliserende factor in het Midden-Oosten, onder andere door het financieren en bewapenen van verschillende terreurorganisaties die ook voor Europa een bedreiging vormen. Met de Iraanse corridor kan de Revolutionaire Garde makkelijker haar missie uitvoeren.