Formatie-spel in Israel kan beginnen

IN ISRAEL / Door: LUUK SMIT / 31 mrt 2021 #ISRAELKIEST2021 VERKIEZINGEN

Vandaag worden de definitieve resultaten van de Israelische verkiezingen gepresenteerd aan president Reuven Rivlin. Daarmee wordt definitief bekend hoe de kaarten zijn geschud na de vierde verkiezingen op rij. Hiermee kan ook de formatie beginnen, die hopelijk leidt tot een nieuwe regering. Maar de kans op een vijfde gang naar de stembus blijft een reële mogelijkheid.

De procedure

Na de officiële certificering van de verkiezingsuitslag is het aan de president om een formateur aan te stellen. Deze formateur krijgt dan de mogelijkheid om binnen een bepaalde tijdslimiet een meerderheid van 61 Knessetleden achter zich te krijgen. Indien dit niet lukt, kan een ander Knessetlid daarna de opdracht krijgen. Maar ook kunnen alle leden van de Knesset op eigen houtje proberen om een meerderheid achter zich te krijgen.

Vaak krijgt de leider van de grootste partij als eerste de kans om een regering te vormen, maar het is enkele malen voorgekomen dat de leider van de tweede partij meer steun in de Knesset genoot en daardoor premier kon worden. In tegenstelling tot andere landen heeft de premier meer macht dan zijn kabinetsleden, hij/zij is dus meer dan een primus inter pares.

Hoe nu verder?

Uit de verkiezingen blijkt dat de Israelische politiek nog steeds muurvast zit. Zowel het pro- als het anti-Netanyahu blok komen niet tot een meerderheid. Twee partijen kunnen een van die twee kampen aan een meerderheid helpen: het rechts-nationalistische Yamina en het Arabisch-islamitische Ra’am.

De paringsdans is sinds de verkiezingsdag al druk bezig ,en meerdere partijleiders trachten zoveel mogelijk steun te vergaren. Op rechts wil premier Benjamin Netanyahu zijn steun consolideren, al is er wel gemor bij de Nationaal Religieuze Partij over een mogelijke samenwerking met Ra’am. De charedische partijen, VTJ en Shas, stellen zich daarentegen pragmatischer op. Ondertussen probeert de Likoed mensen van zowel Yamina als Nieuwe Hoop over te halen om zich bij hen aan te sluiten en daarmee een meerderheid in de Knesset te krijgen.

Yair Lapid van Yesh Atid hoopt als eerste de kans te krijgen om een regering te vormen en krijgt daarbij steun van Yisrael Beitenu, Avoda, Meretz en waarschijnlijk Blauw-Wit en een groot deel van de Verenigde Lijst. Maar de rechtse kant van het anti-Netanyahu kamp ziet niets in samenwerken met links. Gideon Sa’ar, de voorman van Nieuwe Hoop, stelt nu dat zijn partij alleen de boot instapt als Yamina dat ook doet én als Lapid en Bennett een rotatiedeal sluiten. Lapid stelt dat alle opties op tafel liggen, maar hij is wel van mening dat hij als eerste de mogelijkheid tot formatie van president Rivlin moet krijgen.

De twee partijen die de troef in handen houden praten ondertussen met beide partijen. Bennett wil het liefst zelf premier worden en zei eerder niet onder Lapid te gaan zitten. Maar zijn band met Netanyahu is ook erg slecht. Mansour Abbas van Ra’am praat ook met zowel Yesh Atid als Likoed, en schijnt te neigen naar het gedogen van een rechtse regering geleid door de Likoed, zolang Itamar Ben-Gvir maar geen rol van betekenis in die regering speelt.

De vraag is nu wie als eerste de formatie mag verkennen: Netanyahu, Lapid of toch iemand anders? Gaat Netanyahu een poging wagen of ziet hij eerst liever zijn tegenstanders struikelen? Opvallend was wel dat president Rivlin tijdens het ontvangen van de verkiezingsresultaten zei dat politieke leiders bereid moeten zijn tot een doen van “ongebruikelijke stappen” om zo tot een stabiele regering te komen.