Derde verkiezingen in Israel op 2 maart 2020

Vannacht is de Knesset ontbonden. Hierop heeft het voor nieuwe verkiezingen gestemd. De nieuwe stembusgang zal op maandag 2 maart 2020 worden gehouden. Dit zullen dan de derde verkiezingen in minder dan een jaar tijd zijn, en het gevolg van het falen van alle pogingen om een coalitie te vormen na de verkiezingen van 17 september.

Na mislukte pogingen van Likoedleider en demissionair premier Netanyahu en daarna van zijn rivaal Gantz, moest in de Knesset binnen 21 dagen een formateur worden gevonden. Ook dit is mislukt

In december 2018 viel de regering. De scheuren waren al in november waarneembaar, met het vertrek van minister van Defensie Lieberman die het oneens zei te zijn met Netanyahu’s beleid jegens Gaza en Hamas. De laatste druppel die de emmer deed overlopen, was de discussie over deelname van ultra-orthodoxe mannen in het leger. In de achtergrond speelde tevens een corruptieonderzoek tegen Netanyahu, dat inmiddels afgerond is met het besluit om de premier aan te klagen. De formele stap naar de rechter zal over 21 dagen geschieden.

Politieke verschuivingen

Het besluit zorgde voor een opschudding van de politieke kaart in Israel en de komst van een nieuwe partij – Kahol Lavan (Blauw-Wit). Deze partij heeft als belangrijkste motief ‘schone handen in de politiek’ en haar leider – Benny Gantz – verklaarde niet met Netanyahu te willen regeren zolang hij verdachte is. De twee verkiezingscampagnes en de vele pogingen tot het vormen van coalities, resulteerde in een bijna voortdurende ‘campagne’ in het hele jaar 2019 en voor een steeds zwakker functioneren van de centrale overheid. Een begroting voor 2020 is nog niet vastgesteld en er wordt gesproken over serieuze problemen in de gezondheidszorg en het onderwijs (onderwerpen die lang zorgpunten zijn en de belangrijkste inzet van de partij Gesher, bijvoorbeeld). 

Omdat de verkiezingen van afgelopen april geen duidelijke winnaars hadden aangewezen en zittend premier Netanyahu er niet in slaagde een meerderheidscoalitie te vormen, moest Israel in in september opnieuw naar de stembus. Deze bracht echter weinig verandering in de zetelverdeling, en zowel Likoed als Blauw-Wit lukte het niet een regering te vormen. Hierop droeg president Rivlin het mandaat over aan de Knesset, die ook geen oplossing wist te vinden.

Politieke blokken

De afgelopen twee verkiezingen resulteerden in twee blokken in de Israelische politiek. Netanyahu wordt gesteund door zijn eigen Likoed en enkele andere rechtse en religieuze partijen. Samen vormen zij een politiek blok van 55 zetels in de Knesset, dat opvallend trouw is aan Netanyahu. De partijen aan de centrum-linkse kant van de politieke kaart – met Blauw-Wit van Gantz als de grootste partij – hebben met 57 zetels ook geen meerderheid. Bovendien kan deze groep moeilijker een hecht blok worden genoemd. 

Beslissend is de (rechtse, seculiere) partij Israel Ons Huis van voormalig minister van Defensie Lieberman. Hij verklaarde alleen een eenheidsregering te steunen van Likoed en Blauw-Wit.

Beide grote partijen beschuldigen elkaar voor het falen van de formatiepogingen en voor onbuigzaamheid. Niet alleen het blok, maar ook het leiderschap van Netanyahu werd in het rechtse blok en zijn eigen partij niet betwist.

Weer politieke verschuivingen?

Voor het eerst is kritiek op Netanyahu in zijn eigen partij te horen. Gideon Sa’ar, voormalig minister van Onderwijs en sinds april vorig jaar weer Knessetlid na enkele jaren weg te zijn geweest, heeft zich tegenkandidaat gesteld als voorzitter en lijsttrekker voor Likoed. Hij eiste interne verkiezingen en na enkele hobbels zal de partij vanavond stemmen over verkiezingen op 26 december. Sa’ar is – vooralsnog als enige onder Likoed-Knessetleden – kritisch over Netanyahu en “zijn rol in de polarisatie van onze samenleving en zijn falen om een coalitie te vormen”. Een groeiend aantal Likoed-burgemeesters steunt Sa’ar. Maar of deze interne verkiezingen ook daadwerkelijk zullen worden gehouden op 26 december is niet zeker. Er komen in ieder geval geen nieuwe interne verkiezingen (‘primaries’) voor de kandidatenlijst. Dit geldt waarschijnlijk ook voor andere partijen die interne verkiezingen houden.

Analisten verwachten meer veranderingen op de politieke kaart van partijen. Op de twee linkse partijen – Avoda-Gesher en de Democratische Unie – wordt zware druk uitgeoefend om samen te gaan en zo te voorkomen dat een van deze de kiesdrempel van 4 zetels niet zal halen. Aan de rechterkant van de politieke kaart worden vergelijkbare bewegingen verwacht.

Ayman Odeh, leider van de gezamenlijke lijst van vier Arabische partijen, heeft verklaard weer als één lijst de verkiezingen in te gaan. Zij kregen 13 zetels en hopen deze keer op een hogere opkomst van hun achterban.