Lapid mag formeren voor Bennett

President Reuven Rivlin wees woensdag Yair Lapid aan als formateur (GPO)

Israelisch president Reuven Rivlin heeft Yair Lapid (Yesh Atid) woensdagavond aangewezen als formateur, nadat het demissionair premier Benjamin Netanyahu (Likoed) niet gelukt was om binnen de deadline van 28 dagen een regering te vormen. Opmerkelijk genoeg zal het waarschijnlijk Naftali Bennett (Yamina) zijn die premier wordt als het Lapid lukt om een coalitie te vormen.

Geen meerderheid te vinden met of zonder Netanyahu

Zoals de drie verkiezingsrondes in 2019 en 2020, waren de Knessetverkiezingen van maart 2021 vooral een referendum over het premierschap van Netanyahu. Zoals voorheen vormden zich voor de verkiezingen al twee machtsblokken in de Knesset: de ‘Bibisten’ (aangezien iedereen Netanyahu ‘Bibi’ noemt) en het blok ‘Alles behalve Bibi’. Aan de ene kant wordt Netanyahu door veel Israeli’s als onmisbare leider van het land gezien, aan de andere kant zijn ongeveer even veel Israeli’s hem meer dan zat, vooral nu hij strafrechtelijk vervolgd wordt voor drie aanklachten van corruptie.  Geen van de twee machtsblokken heeft vooralsnog een meerderheid van 61 Knessetzetels weten te vinden. Alleen Bennett’s partij Yamina (7 zetels) en Ra’am (4 zetels), een splinterpartij van de (tegenwoordig wat minder) Verenigde Lijst spraken zich niet uit vóór of tegen Israels langst zittende premier. Deze partijen bevinden zich nu in een opmerkelijke machtspositie, gegeven hun kleine omvang.

Belofte maakt schuld

Zo komt het dat ondanks het feit dat Lapid’s Yesh Atid met 17 zetels veel groter is dan iedere partij behalve Likoed, en dat Lapid door 56 Knessetleden werd aanbevolen als volgende formateur en Bennett slechts door zijn eigen 7 Knessetleden, Lapid aan Naftali Bennett heeft moeten beloven dat Bennett als eerste premier zal worden, in een rotatiepremierschap met Lapid. Bennett had al aan zijn kiezers nadrukkelijk beloofd niet in een regering zitting te nemen met Lapid als premier, maar wellicht kunnen de Yamina-kiezers hem dat vergeven als hij eerst premier geweest is. De centristische Lapid en religieus-zionistische Bennett kunnen het overigens goed met elkaar vinden, en noemen elkaar steevast “bro”.

Bennett (rechts midden, groen overhemd, toen nog met haar) en Lapid (links midden, zwart shirt) bezoeken samen nederzetting Kida, circa 2010 (Foto: Roy Sharon)

Een regering Bennett-Lapid zou voor een Knesset-meerderheid afhangen  van de stemmen van Ra’am of de Verenigde Lijst. Nog onzeker is of één van de Arabische partijen zelf mee zal regeren, of er een gedoogconstructie wordt gevonden. Regeren met niet-zionistische dan wel antizionistische Arabische partijen is voor veel Israelische partijen en politici een taboe, vooral uit overwegingen van nationale veiligheid: Arabische partijen zullen niet gauw stemmen voor militaire acties. Aan de andere kant is meeregeren met zionistische partijen op principiële gronden voor tenminste een deel van de Verenigde Lijst ook geen optie. 

Het Ra’am van Mansour Abbas splitste zich vlak voor de verkiezingen af van de Verenigde Lijst na onenigheid over samenwerken met de Israelische regering. Abbas gaf geen enkele kandidaat zijn aanbeveling als formateur, maar zegde toe ‘positief samen te werken’ met wie er ook als formateur werd aangesteld.

Mocht het Lapid en Bennett niet lukken om binnen 28 dagen een regering van nationale eenheid te vormen met in ieder geval Yesh Atid, Yamina, Blauw Wit, Nieuwe Hoop, Yisrael Beitenu, Arbeid en Meretz, een reeks partijen die varieert van zeer links tot zeer rechts op het gebied van veiligheid én sociaal-economisch beleid, en er geen duurzame samenwerking wordt vastgelegd met de Arabische partijen, dan blijft Netanyahu zitten als premier, en keert het mandaat om te formeren weer terug naar president Rivlin. Die kan dan weer een andere formateur aanwijzen, of de Knesset vragen of ze niet iemand kunnen vinden die 61 Knessetleden wel als premier willen.

Als ook dat niet lukt, volgen dit najaar nog nieuwe verkiezingen. Als er voor aanstaande november nog geen nieuwe regering gevormd is, dan moet Benny Gantz (Blauw Wit) op grond van zijn rotatieovereenkomst met Netanyahu alsnog (demissionair) premier worden.

De potentiële nieuwe premier Bennett zei dat een vijfde verkiezingsronde “het land zou vernietigen” en dat een “brede noodregering” nodig was om “de wielen uit de modder los te krijgen”. Voorlopig kan Netanyahu de ontwikkelingen blijven volgen van zijn ambtswoning op Balfour Street.