De Israelische verkiezingen morgen lijken weer tot een impasse te leiden: van de twee groepen partijen vóór en tegen premier Benjamin Netanyahu lijkt geen van tweeën een meerderheid te zullen kunnen vormen. Volgens vrijwel dagelijkse peilingen zit het Israelische electoraat nog net zo vast als voorheen. De kans op een (functionerende) regering na de vierde verkiezingen sinds 2019 neemt daarom met de dag af, en een mogelijke vijfde verkiezingsronde lijkt steeds waarschijnlijker. Ondanks dat blijven de partijen hard campagne voeren, zowel aan linker- als aan rechterzijde van het politieke spectrum. Bijna 40 partijen doen een gooi naar een zetel in de Knesset.
Ook deze verkiezing lijkt vooral een referendum te worden over het premierschap van ‘Bibi’ (Likoed). Uit de peilingen blijkt dat de pro- en anti-Netanyahu-blokken vrijwel even groot zijn, en geen van beiden op een meerderheid kan rekenen. De partijen die hun opties openhouden wat betreft samenwerking met de huidige premier, blijven bij dat standpunt. Zowel Yamina als Ra’am blijven volhouden dat zij nog geen kant kiezen in de strijd tussen de ‘Bibisten’ en ‘Alles behalve Bibi’.
Rechts
Netanyahu houdt vol de enige te zijn die Israel kan leiden: “Lapid en Bennett ruziën over wie er in de cockpit mag zitten, maar ze kunnen het vliegtuig niet besturen.” Zo wijst hij op zijn meer dan vijftien jaar ervaring als premier, naar de vredesakkoorden, waarvan er volgens hem nog meer komen, en de succesvolle vaccinatiecampagne. Nu zijn grootste concurrent de centrumpartij Yesh Atid van Yair Lapid is, belooft Netanyahu een sterkte rechtse regering die Israel gezond, veilig, en welvarend houdt. In de verkiezingsretoriek van de Likoed is Yesh Atid gevaarlijk links, en steunen Gideon Sa’ar (Nieuwe Hoop) en Naftali Bennett (Yamina) als rechtse concurrenten van Netanyahu de partij van Lapid uit eigenbelang. Ondertussen zoekt de Likoed zoals vanouds de steun van de twee charedische partijen, VTJ en Shas, en moet Netanyahu ook rekenen op de Kahanistische Nationaal Religieuze Partij van Bezalel Smotrich en Itamar Ben-Gvir. Alsnog staat de Likoed op eenzame hoogte in de peilingen, zo rond de 30 zetels.
Hoewel Yamina ambivalent blijft over een mogelijke deal met Netanyahu, is het voor Nieuwe Hoop en Yisrael Beitenu duidelijk. Als het aan hen ligt dan vertrekt Netanyahu liever vandaag dan morgen. Opvallend is dan wel dat Nieuwe Hoop recentelijk stemmers lijkt te verliezen aan Yamina. Naftali Bennett ziet zichzelf graag premier worden, maar benadrukt dat een deal met Likoed voor hem niet uitgesloten is. Deelnemen aan een regering onder leiding van Yair Lapid ziet Bennett dan ook weer niet zitten. Nu zowel Nieuwe Hoop als Yamina dalen in de peilingen, wordt ook gespeculeerd over een fusie tussen de twee partijen op rechts, die veel standpunten met elkaar delen op het gebied van nederzettingenbeleid en veiligheid.
Yair Lapid en Naftali Bennett. (bron: Flickr)
Recentelijk heeft Avigdor Lieberman (Yisrael Beitenu) de strijd met de charedische partijen VTJ en Shas een tandje opgevoerd, en stelde hij dat hij “Netanyahu en de charedi’s het liefst op de vuilnisbelt zou dumpen”. Hierop kwamen woedende reacties, waarmee de spanningen tussen seculiere en religieuze partijen verder zal oplopen. Deze strijd zou voor beide flanken in hun voordeel werken, omdat hun achterban zo meer gemotiveerd zou raken om daadwerkelijk te gaan stemmen.
Centrum en links
Aan de andere zijde van het politieke spectrum is Yair Lapid bezig met een stijging, waarmee Yesh Atid steeds dichter bij Likoed in de peilingen komt. Hoewel Lapid trachtte steun van de kiezers te winnen ten koste van de kleine centrumpartijen, krijgt hij wel de impliciete steun van zowel de herrezen sociaaldemocratische Arbeid (Avoda) als het linkse Meretz. Zij zien Lapid als verreweg de beste optie om Netanyahu uit het zadel te wippen. Maar of Lapid een coalitie kan vormen met een breed scala aan partijen, van Meretz op links tot Nieuwe Hoop op rechts, moet nog maar blijken. Of partijen als Meretz en Blauw Wit boven de kiesdrempel gaan uitkomen is ook nog maar de vraag: zij bungelen zo rond de kiesdrempel in meerdere peilingen. Het coalitieakkoord van de gevallen regering biedt bovendien kans op nog een verassing: als Blauw Wit na de verkiezingen van morgen weer in de Knesset komt, en als er géén regering gevormd kan worden, dan gaat demissionair alternatief premier Benny Gantz(!) de vijfde verkiezingsronde als waarnemend premier, althans volgens een clausule uit de overeenkomst die in mei 2020 gesloten werd.
Merav Michaeli, partijleider van Avoda. (Bron: Facebook)
De herrijzenis van Arbeid maakt de kansen voor Meretz wel lastiger. De stemmers die nu terugkeren naar de Arbeidspartij van Merav Michaeli maken de kansen voor Nitzan Horowitz en zijn Meretz kleiner om boven de kiesdrempel uit te komen.
De Arabische sector
In de Arabische sector blijven de verhoudingen gelijk. De Verenigde Lijst zakt enigszins in na het vertrek van Ra’am, en zal waarschijnlijk naar haar eigen gewoonte niet willen meeregeren. Ra’am, geleid door Mansour Abbas, slaat haar eigen weg in. Ondanks de goede banden van Mansour Abbas met de Likoed, zei Netanyahu eerder dan er geen ruimte is voor Ra’am in de regering. Likoed wil juist zelf meer stemmen krijgen van Arabische Israeli’s – waar zij vorig jaar nog waarschuwde voor een golf aan Arabische stemmers. Door middel van een grote campagneactie, met posters, de Likoed-jingle in het Arabisch en de kunya (Arabische bijnaam) ‘Abu Yair’, wil Netanyahu stemmen afsnoepen van de Arabische partijen. En volgens sommige peilingen lijkt dit zelfs deels te lukken. Maar liefst een derde van Arabische Israeli’s gaf aan geen probleem met een verkiezingswinst voor Netanyahu te hebben.
De laatste drie peilingen voor de verkiezingen: v.l.n.r: Maariv (18 maart) – Channel 12 (19 maart) – Channel 13 (19 maart).
Morgen, dinsdag 23 maart om 17 uur, organiseert CIDI een online verkiezingsavond met vertrekkend Knessetlid Michal Cotler-Wunsh, die de dramatische formatie en val van de vorige regering van dichtbij heeft meegemaakt. Heeft u nog vragen over de verkiezingen? Die kunt u zelf aan haar stellen op Zoom!