De Israelische kiezer weet eindelijk op wie er gestemd kan worden

Omdat de coalitieonderhandelingen na de verkiezingen in april mislukten, besloot de Knesset op initiatief van premier Netanyahu (Likoed) opnieuw verkiezingen uit te schrijven. Deze zullen op 17 september plaatsvinden.

Bron: Hedva Sanderowitz/Wikimedia Commons.

Inschrijvingstermijn verstreken

Vanavond sloot de inschrijving voor de verkiezingslijsten. Dit na vele speculaties, onderhandelingsrondes en persoonlijke aanvallen. De ervaring in april leerde wederom dat kleine partijen het risico lopen om de kiesdrempel van 3,25%, equivalent aan 4 zetels van de 120 in de Knesset, niet te halen. Dit was het geval voor twee nieuwe rechtse partijen: het nationaal-libertarische Zehut, dat in de opmaat naar de verkiezingen in de peilingen steeds sterker leek te worden, en Nieuw Rechts, de nieuwe partij van de populaire ministers Naftali Bennett en Ayelet Shaked. Met deze gevallen in het achterhoofd hebben veel partijen ditmaal (opnieuw) voor een verkiezingsalliantie gekozen. Rechts van Likoed verenigden het Joodse Huis, Nieuw Rechts en de Nationale Unie zich onder de naam Verenigd Rechts. Tot het laatste moment bleef het spannend of ook de uiterst rechtse, door het Kahanisme geïnspireerde partij Joodse Kracht aan de alliantie zou deelnemen. Dit bleek uiteindelijk niet het geval. Volgens Joodse Kracht was Naftali Bennett (Nieuw Rechts) degene die hun toetreding tegenhield.

Arabische alliantie

Ook de Arabische partijen zijn ditmaal een gezamenlijke Verenigde Lijst overeengekomen. Zij trokken een harde les uit de verkiezingen in april, toen er twee lijsten van ieder twee partijen deelnamen. De opkomst onder de Arabisch-Israelische electoraat was als gevolg van deze verdeeldheid fors lager dan in 2015: 63% in 2015, rond de 50% in 2019. Als gevolg behaalden de Arabische partijen slechts tien zetels, een verlies van drie ten opzichte van 2015 en slechts de helft van het potentieel op basis van het Arabische aandeel van de Israelische bevolking. Nu hopen de vier Arabische partijen het relatieve succes van 2015 te overtreffen.

Maar niet alleen de Arabische partijen hebben Arabische kandidaten op hun lijst. Sommige zionistische partijen, zoals Likoed en de Arbeidspartij, hebben zelfs gereserveerde plaats voor een Arabische kandidaat. De linkse partij Meretz had bij de verkiezingen in april zelfs twee Arabische kandidaten in de top-5. Ook Israel Ons Huis en Blauw-Wit hebben Arabische kandidaten op de lijst.

Procedure

Bij de lijstinschrijving krijgt iedere partij een letter of lettercombinatie. In het stemhokje ligt voor iedere partij een stembriefje met daarop de letter(combinatie) van die partij. Dat briefje stopt men in een gesloten envelop en vervolgens in de stembus: in Israel stemt men niet op individuele kandidaten. Bestaande partijen die in de Knesset zijn vertegenwoordigd, mogen hun lettercombinatie behouden. Nieuwe partijen moeten het doen met de letters en combinaties die er over zijn. Een leuke lettercombinatie wordt als ‘pre’ gezien. Zo heeft de Arbeidspartij sinds jaar en dag de letters ‘AMT’, wat in het Hebreeuws ‘waarheid’ betekent (dan uitgesproken als ‘emet’). En Israel Ons Huis, de partij van Avigdor Lieberman, gebruikt de letter ‘L’, naar de eerste letter van de achternaam van de partijleider. Makkelijk te onthouden voor alle kiezers, ook voor zij die het Hebreeuws minder goed machtig zijn.

Na de formele vaststelling van de kieslijsten door de Kiesraad kan nog wel bezwaar worden ingediend, zowel tegen partijen of allianties als geheel als tegen individuen op de lijst. Bij de vorige verkiezingen besloot het Hooggerechtshof het passieve kiesrecht van Michael Ben-Ari in te trekken. Hij was tot dat moment partijleider van de uiterst rechtse partij Joodse Kracht.

Deelnemende partijen

In april deden 47 lijsten mee aan de verkiezingen. Elf daarvan haalden uiteindelijk de kiesdrempel.

Voor de verkiezingen in september hebben zich 32 lijsten ingeschreven. We noemen ze niet allemaal hier, maar wel de partijen die in ieder geval een kans maken om de kiesdrempel te halen.

  • Likoed, de nationaal-liberale partij van minister-president Benjamin Netanyahu. Ditmaal staat Moshe Kahlon ook op de lijst, op plek vijf. Hij nam in april nog afzonderlijk deel aan de verkiezingen met zijn centrumrechtse partij Kulanu, die toen vijf zetels won.
  • Blauw-Wit, de seculiere middenpartij geleid door Benny Gantz en Yair Lapid. De partij richtte zich op het verslaan van Netanyahu, maar lijkt nu open te staan om een grote coalitie met Likoed aan te gaan om daarmee de rechts-religieuze invloed te verminderen.
  • Shas, de charedische Sefardische partij. De partij behaalde in april een verrassend goed resultaat en neemt, vermoedelijk met het idee ‘never change a winning team’, deel met een ongewijzigde top-10. Op plek 11 prijkt ditmaal wel een nieuwe kandidaat, afkomstig uit de Ethiopische gemeenschap.
  • Verenigd Torah-Jodendom, de Ashkenazisch-charedische partij.
  • De Verenigde Lijst, bestaande uit vier Arabische partijen: Hadash, Ta’al, Ra’am en Balad. De vorige keer namen Hadash-Ta’al en Ra’am-Balad afzonderlijk deel.
  • De Arbeidspartij. De sociaaldemocraten nemen ditmaal deel in een alliantie met Orly Levy’s Gesher-partij, die in april de kiesdrempel niet haalde maar wel ruim 70.000 kiezers van haar economisch centrumlinkse programma overtuigde.
  • Israel Ons Huis, de centrumrechtse, seculiere partij van Avigdor Lieberman. Vanwege Liebermans weigering om een coalitie met de charedische partijen te vormen, liep de formatie vast en werden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Liebermans grootste wens: een coalitie tussen Likoed, Blauw-Wit en Israel Ons Huis, zonder religieuze invloed.
  • Verenigd Rechts, een combinatie van de nationaal-religieuze partijen Het Joodse Huis, de Nationale Unie en Nieuw Rechts. De vorige keer nam Nieuw Rechts afzonderlijk deel aan de verkiezingen en liep de partij de kiesdrempel op minder dan tweeduizend stemmen mis. De andere partijen in de alliantie haalden de kiesdrempel wel. Ditmaal is het uiterst rechtse Joodse Kracht geen onderdeel van de alliantie.
  • De Democratische Unie, een linkse alliantie tussen Meretz, de Groene Beweging en de nieuwe partij Democratisch Israel van oud-premier Ehud Barak. Opvallend: Stav Shaffir, tot voor kort in de Knesset namens de Arbeidspartij, staat op plek twee.
  • Zehut, de nationaal-libertarische partij van Moshe Feiglin. De partij haalde de kiesdrempel niet, maar neemt wederom afzonderlijk deel aan de verkiezingen. Doelen: de legalisering van wiet, het doorbreken van monopolies voor vrijere markten in de economie en een strikte scheiding tussen religie en staat.
  • Joodse Kracht, de door het Kahanisme geïnspireerde extreemrechtse partij waarvan de toenmalige leider Michael Ben-Ari de vorige keer door het Hooggerechtshof van de lijst is geschrapt. Neemt deze keer niet als onderdeel van een alliantie, maar afzonderlijk deel aan de verkiezingen, naar eigen zeggen omdat Naftali Bennett Joodse Kracht niet als onderdeel van Verenigd Rechts wilde. Haalt ditmaal vermoedelijk de kiesdrempel niet.