Regering Bennett-Lapid sluit haar eerste jaar af

IN ISRAEL / Door: WEBMASTER / 10 jun 2022 KNESSET REGERING

Na twee jaar van politiek zwaar weer waarin vier verkiezingen werden gehouden en een begroting uitbleef ging de storm wat liggen toen de regering van Naftali Bennett en Yair Lapid op 13 juni 2021 werd geïnstalleerd. Een coalitie zonder toenmalig premier Benjamin Netanyahu en zijn Likoed-partij. Wij blikken terug op één jaar regering Bennett.

De regering Bennett-Lapid. (bron: GPO)

In december 2020 viel de coalitie van Netanyahu-Gantz en moesten de Israeli’s voor de vierde keer in twee jaar tijd naar de stembus. Bij de verkiezingen van 23 maart 2021 won de Likoed 30 van de 120 zetels en was daarmee de grootste partij. Toch is het niet gelukt om een meerderheidscoalitie onder leiding van Likoed te vormen. Uiteindelijk is het Lapid (Yesh Atid, 17 zetels) en Bennett (Yamina, 7 zetels) gelukt om een coalitie te vormen met 61 van de 120 Knessetleden.

Coalitievorming

Lapid en Bennett vormden een regenboogcoalitie met acht partijen, zowel van linkse als rechtse hoek, die nauwelijks standpunten met elkaar deelden. Over één ding waren ze het eens – Netanyahu mocht niet weer premier worden. De acht partijen in de coalitie zijn: Yesh Atid, Yamina, Meretz, Arbeid, Blauw Wit, Nieuwe Hoop, Yisrael Beitenu en Ra’am. De deelname van Ra’am is een primeur omdat het de eerste keer is dat er een Arabische partij in het kabinet meedoet.

Rotatieovereenkomst

Bennett en Lapid kwamen samen tot een rotatieovereenkomst: Yaminaleider Bennet zal tot September 2023 premier zijn en Lapid minister van Buitenlandse zaken, waarna daarna de rollen omgedraaid zullen worden. Met deze overeenkomst nam de Bennett-Lapid coalitie na 12 jaar de macht over van Netanyahu.

Een jaar regering Bennet – een terugblik

Het afgelopen jaar was een turbulent jaar voor de regering. Wij hebben een aantal belangrijke gebeurtenissen nog eens op een rijtje gezet aan de hand van vier thema’s:

1: Buitenland

Het afgelopen jaar brachten meerdere Israelische regeringsleden een bezoek aan buitenlandse leiders. Zo bezocht premier Bennett de Amerikaanse president Biden, de Russische president Poetin en de Egyptische president Al-Sisi. Het was 10 jaar geleden dat een Israelische premier een officieel bezoek bracht aan Egypte. Minister Lapid van Buitenlandse Zaken ontmoette al in juli 2021 de EU-buitenlandministers. Roberta Metsola, de president van het Europees Parlement, benadrukte onlangs tijdens haar bezoek aan Israel dat “antisemitisme zeer anti-Europees is”. Bovendien gaf zij aan dat “Europa het bestaansrecht van Israel altijd zal steunen” en dat de landen “voorstander zijn van een tweestatenoplossing”.

In mei 2022 bracht de Israelische president Herzog een bezoek aan de Turkse president Erdoğan, terwijl Israel ook de Turkse minister van Buitenlandse Zaken ontving in mei 2022. Ook vonden er het afgelopen jaar, voor het eerst in jaren, verschillende ontmoetingen plaats tussen Israelische ministers en leiders van de Palestijnse Autoriteit (PA).

Als direct gevolg van de gesloten Abraham-akkoorden en normalisatie-overeenkomsten in 2020, stond het afgelopen jaar ook in het teken van officiële bezoeken aan onder andere de Golfstaten.

Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein
Premier Bennett en minister Lapid zijn de eerste Israelische regeringsleden die afgelopen jaar bezoeken hebben gebracht aan de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en aan Bahrein. Als gevolg van deze bezoeken zijn daar ambassades geopend. Ook werd er besloten dat Israel intensief met deze landen gaat samenwerken en dat handelsbarrières worden afgebouwd. Zo werd er in mei 2022 het vrijhandelsovereenkomst tussen Israel en de VAE gesloten. Dit is de eerste vrijhandelsovereenkomst dat Israel sluit met een land dat een Arabische meerderheid heeft.

Jordanië
De afgelopen jaren waren de banden tussen Israel en Jordanië niet al te best, vooral door het Israelisch-Palestijnse conflict. Daarom hebben premier Bennett, president Herzog, maar ook ministers Gantz van Defensie en Bar-Lev van Openbare Veiligheid ontmoetingen gehad met de Jordaanse koning Abdullah II en zijn ministers. De laatste bezoeken stonden vooral in het teken van de oplopende spanningen op de Tempelberg en in Jeruzalem voor en tijdens de Ramadan. Recentelijk hebben verschillende Jordaanse leiders zich kritisch uitgesproken over de huidige status quo op de Tempelberg.

Marokko
In augustus 2021 bracht minister Lapid, als eerste Israelisch regeringslid sinds  2003 een officieel bezoek aan Marokko. Het bezoek is een direct gevolg van de ondertekende Abraham-akkoorden tussen beide landen. Ook minister Gantz van Defensie en minister Barbivai van Economische Zaken ontmoetten Marokkaanse hoogwaardigheidsbekleders om de economische handelsbanden aan te halen.

2: Binnenland

Terreuraanslagen
In het afgelopen jaar heeft Israel zeven terroristische aanslagen moeten betreuren en tientallen zijn verijdeld. Op 21 november 2021 kwam één Israeli om het leven in Jeruzalem. In 2022 volgden de aanslagen in Beër Sjeva, Hadera, Bnei Brak, Tel Aviv, Ariel en Elad. In totaal kwamen 19 Israeli’s tijdens deze aanslagen om het leven, het hoogste aantal sinds 2006. Door het geweld tussen Israel en de Palestijnen kwamen ook minstens 40 Palestijnen om het leven.

Milieu
In oktober 2021 kondigde de regering een ambitieus en gedetailleerd plan aan om de klimaatverandering aan te pakken. Zo stelden zij doelen op voor de jaren 2030 en 2050. Voor 2030 moet bijna 30 procent en in 2050 moet bijna 90 procent van de CO2 uitstoot, broeikasgassen, fijnstof, huisafval en andere schadelijke stoffen ten opzichte van benchmarkjaar 2015 verdwenen zijn. Dit plan heeft als doel om van Israel een koploper te maken in de realisatie van de Parijs-akkoorden. Deze rigoureuze maatregelen zijn nodig omdat het land nog ver achterblijft op bijvoorbeeld de Europese Unie.

Corona
Sinds de installatie van de nieuwe regering kampte Israel met de derde, vierde en vijfde golf van coronagevallen. Hierdoor kwamen er nieuwe richtlijnen voor onder andere scholen, reisbeperkingen voor buitenlanders en zorgden de Delta- en Omicron-varianten ervoor dat Israel haar inwoners een derde en vierde vaccinatie ging aanbieden. Sinds 20 mei 2020 hoeven inkomende reizigers niet langer een negatief testresultaat te hebben om  het land binnen te komen.

Vluchtelingen naar aanleiding van oorlog in Oekraïne
Sinds het uitbreken van de Russisch-Oekraïense oorlog, in februari 2022, ontving Israel al meer dan 20.000 immigranten. Deze immigranten zijn niet alleen vluchtelingen uit Oekraïne; de helft van de nieuwkomers komen uit Rusland en er zitten een aantal mensen uit Belarus tussen. Ook heeft Israel Oekraïense vluchtelingen tijdelijk onderdak gegeven. Een keuze die gepaard ging met stevige discussies waarin de zorg voor het Joodse karakter van Israel en humanitaire overwegingen speelden. 

Transport
Het ministerie van Transport kondigde aan drones in te zetten voor opsporingsdoeleinden. Deze worden ingezet in de landbouw, milieubescherming, misdaadbescherming en voor veiligheid. Israel is daarmee het eerste land ter wereld die een drone toelaat voor deze doeleinden. Om de overvolle wegen en vele files te ontlasten nam de minister enkele maatregelen: in april 2022  is een nieuwe treinlijn tussen Modi’in en Jeruzalem geopend. De hele reis, van 24 kilometer, duurt maar 22 minuten. Ook mogen Israeli’s ouder dan 75 jaar gratis met het openbaar vervoer reizen en is de tarifering in het openbaar vervoer vereenvoudigd.

Wonen
Om de woningnood het hoofd te bieden keurde de regering, in oktober 2021, een ambitieus plan goed. De aankomende vier jaar worden 280.000 nieuwe huizen gebouwd. Ook is er een plan voor 2022-2025 goedgekeurd voor nog eens 500.000 woningen. Voor starters op de woningmarkt worden 30.000 betaalbare woningen te koop aangeboden. Meer dan 80 Israelische steden en gemeenten doen mee aan dit initiatief van minister Elkin van Bouw en Huisvesting. Het project heeft als doel om de stijgende huizenprijzen tegen te gaan en om eigen woningbezit toegankelijker te maken. Bovendien zullen er in 12 gemeentes voor ongeveer 500 miljoen sjekel (140 miljoen euro) worden geïnvesteerd in stadsvernieuwings initiatieven. Het gaat om de steden: Ashdod, Bet Shemesh, Bat Yam, Givatayim, Hadera, Haifa, Jeruzalem, Lod, Netanya, Kiryat Ono, Kiryat Yam en Ramat Gan. 

3: Relatie met Palestijnen

Eén jaar na de Gaza-oorlog tussen Hamas en Israel is de verhouding tussen de Palestijnen en Israel nog een veelbesproken onderwerp. Drie grote onderwerpen zijn:

Ontmoeting Abbas en Gantz
Sinds de nieuwe regering is geïnstalleerd ontmoetten minister Gantz van Defensie en president Abbas van de PA elkaar meerdere malen. Voor het eerst sinds 2010 bezocht een Palestijnse leider Israel om met een hoge Israelische functionaris te spreken. Veiligheid, terreurbestrijding en economische ontwikkeling voor de Palestijnen waren de belangrijkste onderwerpen. Ook minister Frej van Regionale Samenwerking onderhoudt goede contacten met president Abbas en de PA.

Veiligheidshek           
De aanslagen, die in de weken voor de Ramadan en Pesach hebben plaatsgevonden, hebben geleid tot hernieuwing van de discussie rondom het veiligheidshek. Dit hek is door voormalig premier Sharon bedacht om de vele terroristische aanslagen in Israel een halt toe te roepen. Drie van de zes recente aanslagen werden gepleegd door Palestijnen die Israel illegaal binnenkwamen door gaten in het veiligheidshek.

Tempelberg
De spanningen in Jeruzalem concentreren zich vaak op de Tempelberg in de Oude Stad. Het gebied, dat 140 hectare omvat, staat onder toezicht van het Jordaanse moslimorgaan Waqf. Naast de Moslim heiligdommen, de Rotskoepel en Al-Aqsamoskee, bevinden zich daar ook moslim scholen, academies en administratieve gebouwen. Het grote buitenplein is het toneel van de meeste beelden uit de Tempelberg. Hoewel de Waqf verantwoordelijk is voor de Tempelberg en voor de moslims “al-Haram al-Sharif”, is de Israelische politie verantwoordelijk voor de orde en voor de openbare veiligheid. Afgelopen jaar greep de Israelische politie vaak gewelddadig in, wat de spanningen en internationale kritiek liet toenemen. Hamas dreigde met het afvuren van raketten. In verschillende plaatsen in de Westelijke Jordaanoever, Gaza en in het buitenland demonstreerden mensen tegen de Israelische  ‘gewelddadigheden’. De vrees voor een escalatie met Hamas, Hezbollah en anderen was groot, maar dit bleef weg, tot grote opluchting van de Israeli’s. Andere bronnen van spanningen waren de Israelische aanvallen in Jenin, de dood van de Al Jazeera-journaliste, aanvaringen in de wijk Sheikh Jarrah, en meer. Elk zo’n incident herinnert pijnlijk aan de tegenstellingen tussen de verschillende politieke kampen en vormt een bedreiging voor de stabiliteit van de huidige coalitie.

Bouw nieuwe woningen in area C
Naast de ambitieuze plannen om nieuwe woningen te bouwen binnen de Groene Lijn, besloot de regering ook om in area C nieuwe woningen te bouwen. Zo zijn in oktober 2021 plannen goedgekeurd om 3.000 Joodse en 1.300 Palestijnse huizen te bouwen, en is in mei 2022 groen licht gegeven voor de bouw van 4.000 Joodse en 1.000 Palestijnse woningen. Dit laatste plan leverde Israel kritiek op van de Amerikaanse president Biden omdat deze beslissing “het vooruitzicht op een tweestaten oplossing zeer beschadigd”.

4: De inrichting van de Joodse staat

Discussies over hoe Israel als Joodse staat moet worden ingericht worden voortdurend gevoerd. Dit was het afgelopen jaar niet anders. Discussies rondom kasjroet keurmerken en kasjroet in openbare gebouwen enerzijds en de wet op de nationale staat anderzijds. 

Kasjroet regels
Minister Kahana van Religieuze Zaken presenteerde een plan om het verouderde Kasjroet-systeem in Israel te moderniseren, te verbeteren en te stroomlijnen. Minister Kahana wil het monopolie van het Opperrabbinaat openbreken en ervoor zorgen dat ook private marktpartijen hechsjers mogen uitreiken. Hiermee wil hij de kosten verlagen en de procedures  verkorten.

Lieberman wil de Joodse Wet op de Nationale Staat wijzigen
De Joodse Wet op de Nationale Staat werd in 2018 aangenomen en was vanaf het begin controversieel. Critici vreesden toentertijd al dat de wet de positie van Arabische minderheden zou schaden. In mei 2022 noemde minister Lieberman van Financiën de wet “tegenstijdig”. Lieberman stelde voor om de wet te wijzigen, maar ook om Israel’s Onafhankelijkheidsverklaring als basiswet vast te stellen om zo de gelijkheid voor Druzen en andere minderheidsgroepen te waarborgen. Terwijl ministers Lapid en Gantz voorstander zijn van de voorgestelde wijziging, zijn de ministers van rechtse partijen, Shaked van Binnenlandse Zaken en Sa’ar van Justitie tegen  de wetswijzing. Ook voormalig premier Netanyahu wil geen wijzigingen in de wet.

Coalitie verloor haar meerderheid door vertrek Knessetlid Silman
In april 2022 werd de Israelische coalitie aan het wankelen gebracht door het vertrek van Knessetlid Idit Silman. Zij gaf aan zich niet meer te kunnen vinden in de waarden van de huidige coalitie. De discussie over koosjer eten in ziekenhuizen met Pesach vormde de druppel omdat niet-koosjere maaltijden in ziekenhuizen bijvoorbeeld het Joodse karakter en identiteit van Israel zou aantasten. Met Silman’s (Yamina) vertrek uit de coalitie, heeft deze haar krappe meerderheid verloren.

Wat zijn de uitdagingen voor de huidige coalitie?

Ondanks dat Bennett nu één jaar premier van Israel is, is zijn positie en de stabiliteit van de coalitie verre van zeker.

Aanhoudende risico’s
De grote politieke verschillen en de tegenstrijdige belangen van de deelnemers in de coalitie vormen een voortdurend risico voor de stabiliteit en continuïteit van de regering. De krappe meerderheid dreigt voortdurend in een minderheidsstemming te vervallen met het risico dat de regering ten val wordt gebracht. Oppositiepartij Likoed verklaarde dat zij automatisch tegen coalitie-regeringsvoorstellen zal stemmen om de regering een nederlaag te bezorgen en het eventueel te laten vallen. De oppositie kan zelfs een wetsvoorstel indienen om nieuwe verkiezingen te laten uitschrijven, daarvoor moet het een meerderheid van 61 stemmen behalen. Als dit mislukt, dan kunnen ze het een half jaar later opnieuw proberen. Maar er kunnen zich ook andere problemen voordoen, inherent aan de fundamentele verschillen in de coalitie, bijvoorbeeld de fundamentele meningsverschillen over de Westelijke Jordaanoever en de nederzettingen. Naast een nederlaag voor de coalitie bij stemmingen in de Knesset kunnen mislukte wetsvoorstellen er ook toe leiden dat leden van de coalitie hun steun terugtrekken, waardoor het werk onmogelijk wordt gemaakt. Ook zou er een nieuwe coalitie kunnen worden gevormd, bijvoorbeeld onder leiding van Likoedleider Netanyahu. Ook hiervoor zijn minstens 61 stemmen nodig.

Begroting voor 2023
De jaarlijkse begroting is een volgend testmoment. Deze moet uiterlijk in november worden ingediend, en voor het eind van het jaar door de Knesset worden goedgekeurd. Als de coalitie daar niet in slaagt, dan valt de regering automatisch en komen er nieuwe verkiezingen. Dit was het geval met de vorige regering (regering Netanyahu-Ganz). Toen was het de Likoed die zo nieuwe verkiezingen afdwong. Na die verkiezingen verloor de Likoed het premierschap en gingen zij in de oppositie.